NEDİR & HAKKINDA

Yapay zekâ, küresel ticaret ve üretim süreçlerinde maliyetleri düşüren ve verimliliği artıran temel bir dönüştürücü teknoloji haline gelmiş olup, bu dönüşümün nicel etkileri uluslararası raporlarla açık biçimde ortaya konmaktadır. OECD'nin 2024 tarihli analizine göre yapay zekâ kullanılan ticari operasyonlarda maliyetler yüzde 15–20 oranında azalmakta, tedarik zinciri yönetimi ve karar destek süreçlerinde kayda değer verimlilik artışı sağlanmaktadır. World Economic Forum'un 2025 bulguları ise yapay zekânın lojistik yönetimi, gümrük otomasyonu ve talep tahmini gibi alanlarda hızlı ve düşük maliyetli entegrasyon avantajı sunduğunu göstermektedir.

Buna karşın Türkiye, 2024 itibarıyla 306 milyar ABD dolarlık küresel yapay zekâ pazarından yalnızca yüzde 0,2 pay almakta (yaklaşık 600 milyon ABD doları) ve 2023 Global Yapay Zekâ Endeksi'nde 39. sırada yer almaktadır; zayıf alanlar ticarileşme kapasitesi, hesaplama altyapısı ve veri paylaşım mekanizmalarıdır. Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi'nin 2024 verilerine göre büyük şirketlerin yüzde 19'u yapay zekâ çözümlerini benimsemişken bu oran KOBİ'lerde yalnızca yüzde 5'tir.

Ekosistemin yaklaşık yüzde 70'inin İstanbul'da yoğunlaştığı, pazar büyüklüğünün 500 milyon ABD doları ve aktif girişim sayısının 350'nin üzerinde olduğu İstanbul Kalkınma Ajansı (2024) verileriyle ortaya konulmasına rağmen, yapay zekâ uygulamalarının sanayi, dış ticaret ve tedarik zinciri süreçlerine bütüncül entegrasyonu sınırlı kalmakta; açık veri altyapısındaki eksiklikler, kamu–özel sektör eşgüdüm sorunları ve KOBİ'lerin erişim kapasitesindeki eşitsizlikler bu potansiyelin etkin biçimde hayata geçirilmesini engellemektedir.

Bu veriler, yapay zekâ odaklı ticaret ve sanayi dönüşümünün artık bir tercih değil, rekabet gücünün sürdürülebilmesi için stratejik bir zorunluluk haline geldiğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu çerçevede kurgulanan Akıllı Ticaret Dijital Etkileşim Platformu (STRIDE- Smart Trade Interactive Digital Ecosystem) Projesi, dış ticaret süreçlerinde verimlilik artışı sağlanmasını, firmaların yapay zekâ ve dijital araçlara erişiminin kolaylaştırılmasını, insan kaynağının dönüşüme uyum kapasitesinin artırılmasını ve kamu, özel sektör, girişimler ve uzmanlar arasında çok paydaşlı iş birliği mekanizmalarının güçlendirilmesini odağına almaktadır.

HEDEFLER

STRIDE Projesi, Türkiye'nin dijital dönüşüm, ihracatın katma değerini artırma ve yapay zekâ temelli teknolojilerin kamusal ve özel alanlarda yaygınlaştırılmasına yönelik stratejik hedefleriyle bütünleşik şekilde kurgulanmıştır. On İkinci Kalkınma Planı 2024-2028, Orta Vadeli Program ve İstanbul Bölge Planı 2024-2026 gibi temel politika belgelerinde öncelik verilen dijitalleşme, yüksek teknoloji, etik veri kullanımı, nitelikli iş gücü ve kamu özel sektör iş birliği alanlarına doğrudan katkı sunmaktadır. Bu doğrultuda proje kapsamında aşağıdaki stratejik hedefler belirlenmiştir:

1. İstanbul ihracatçı ekosisteminde yapay zekâ tabanlı dış ticaret ve tedarik zinciri süreçlerine yönelik dönüşüme ölçeklenebilir bir model sunmak.
2. Yapay zekâ çözümlerini dış ticarette erişilebilir, düşük maliyetli ve ticarileştirilebilir hale getirmek.
3. Dönüşüm direncini azaltmak ve yapay zekaya uyumlu insan kaynağını geliştirmek.
4. Dijital ticarette etik ilkelere dayalı, güvenli ve kapsayıcı bir yapay zekâ kullanım çerçevesi oluşturmak.
5. Yerli yapay zekâ girişimlerinin küresel görünürlüğünü artırmak ve dış yatırımlarla büyümelerini desteklemek.
6. Sürdürülebilir, çok paydaşlı bir dijital platformla kamu özel sektör koordinasyonunu güçlendirmek.

PAYDAŞLAR

Akıllı Ticaret Dijital Etkileşim (STRIDE) Projesi, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) sahipliğinde ve koordinasyonunda hayata geçirilmekte olup, proje İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2025 Yapay Zekâ Teknolojileri Mali Destek Programı kapsamında desteklenmektedir. Yapay Zekâ Politikaları Derneği (AIPA) projenin iştirakçi organizasyonu statüsündedir. Projenin paydaşlık yapısı içinde ayrıca DEİK iş konseyleri ve üyeleri, İstanbul'un ilk beş ihracatçı sektöründeki firmalar, Boğaziçi Üniversitesi başta olmak üzere üniversiteler, teknoloji geliştirme bölgeleri, organize sanayi bölgeleri, yerli yapay zekâ girişimleri ve Ticaret Bakanlığı başta olmak üzere ilgili bakanlıklar ile ulusal ve uluslararası yatırımcılar yer almaktadır.

Paydaş katkıları; analiz çıktılarının üretilmesinde, rehber ve eğitim içeriklerinin tasarlanmasında, uluslararası akıllı ticaret zirvesinin kurgulanmasında ve etkileşim platformu mimarisinin oluşturulmasında temel bileşenler olarak değerlendirilmektedir.

UYGULAMA ZAMAN ÇİZELGESİ

Proje uygulaması dört çeyrekten oluşan bir zaman dilimi içinde, birbirini tamamlayan iş paketleri üzerinden kurgulanmıştır. İlk iki çeyrekte analiz, kapasite geliştirme ve rehberlik faaliyetlerine odaklanılırken; üçüncü ve dördüncü çeyreklerde çıktıların yaygınlaştırılması, uluslararası görünürlüğün artırılması ve sürdürülebilirlik bileşenlerinin yapılandırılması hedeflenmektedir.

Bu yayın İstanbul Kalkınma Ajansının desteklediği Akıllı Ticaret Dijital Etkileşim Platformu Projesi (STRIDE) kapsamında hazırlanmıştır. İçerik ile ilgili tek sorumluluk Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu'na aittir ve İstanbul Kalkınma Ajansının ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görüşlerini yansıtmaz.