Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ev sahipliğinde, Türkiye-Suriye JETCO 1. Dönem Toplantısı kapsamında düzenlenen Türkiye-Suriye İş ve Yatırım Forumu, T.C. Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanı Prof. Dr. Muhammed Nidal eş-Şaar, DEİK Başkanı Nail Olpak, Suriye İş Konseyleri Koordinasyon Konseyi Başkanı Rawad Ramadan, DEİK/Türkiye-Suriye İş Konseyi Başkanı Mahsum Altunkaya, Suriye-Türkiye İş Konseyi Başkanı Hüssam Eddin Tatari ve iki ülke iş dünyası temsilcilerinin katılımlarıyla 7 Nisan 2026 tarihinde İstanbul'da gerçekleşti.
Bakan Bolat: "Geçen yıl yüzde 40 artışla 3,7 milyar dolarlık ticaret gerçekleştirdik"
T.C. Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat Suriye ile dengeli, sürdürülebilir ticaretten yana olduklarını vurgulayarak, "Gerek 2011 öncesindeki Serbest Ticaret Anlaşmamızın canlandırılması gerekse daha ileri seviyede geniş kapsamlı bir ekonomik iş birliği anlaşması yapma konusunda da kardeşlerimize gerekli bilgilendirmeyi yaptık. Şu anda JETCO ile adım adım ilerliyoruz. Diğer taraftan Ortak Gümrük Komitesini kuran anlaşmayı Suriye'de imzalamıştık ve burada bu anlaşma da 26 Mart tarihinde yürürlüğe girdi. Artık gümrük konularında kolaylaşma hızlanma gibi konular Ortak Gümrük Komitesinde iki hükümetin ilgili bakanları arasında konuşularak çözülecek" dedi. Orta Doğu'da komşu ülkeleri yaralayan bir savaş olduğuna dikkat çeken Bolat, bu noktada Türkiye ve Suriye'nin transit ticaretinin hızlanması ve kolaylaşmasının Orta Doğu'ya yönelik tedarik ihtiyaçlarının karşılanması noktasında büyük önem taşıdığını kaydetti. Ulaştırma alanında ilgili bakanların imzaladıkları iki anlaşma ile gerek ikili ticaretteki ulaştırma kolaylıkları gerekse Suriye'den transit geçiş konusunda bir anlaşmanın geçen yıl 28 Haziran'da İstanbul'da imzalandığını hatırlatan Bolat, "Şu anda transit ticaret Suriye üzerinden bütün Orta Doğu'ya ve Körfez'e mümkün hale geldi. Aynı şekilde yine kardeşimiz, dostumuz Suudi Arabistan ile de geçen hafta transit ticaret konusunda şoförlerimiz için vize verilmesi konusunda 10 yıldır olmayan bir konuda büyük bir anlaşma ile ilerleme sağlamış durumdayız. Gelecek hafta çarşamba gününden itibaren Suudi Arabistan üzerinden de transit ticaret başlıyor" şeklinde konuştu. Müteahhitlik konusunda dünyada nam salmış Türk firmalarının Suriye'nin yeniden inşasında görev almaya hazır olduğunu aktaran Bolat, "Onlar da incelemeler yapıyorlar. Suriye, özellikle ülkede birlik ve bütünlüğü sağladıktan ve mali ambargolar kalktıktan sonra güven unsurunu yükseltti, istikrar katsayısını yükseltti. Bundan sonra yatırımlar, inşaat faaliyetleri, müteahhitlik faaliyetleri, sanayi bölgeleri yatırımları hızlanacaktır, buna yürekten inanıyoruz" dedi.
Eş-Şaar: "Suriye ve Türkiye'den kardeşlerimizin iş ortaklığına ev sahibi olabiliriz"
Türk yatırımcıların Suriye'ye rahat ve güvenli bir şekilde girebileceğini belirten Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanı Prof. Dr. Muhammed Nidal eş-Şaar, "Görevimiz, kardeşlerimizin yatırım sorunlarını çözmek. Bizler hazırız. Suriye ve Türkiye'den kardeşlerimizin bu ortaklığına ev sahibi olabiliriz. Türkiye'nin yüzlerce, binlerce yıllık bir tecrübe ve birikiminden istifade ederek ve Suriye'deki yine binlerce yıllık deneyimden istifade ederek bu hayali bir gerçeğe dönüştürmeye hazırız. Türkiye ve Suriye arasındaki ilişki sonradan gelişmiş değil ve siyasi gelişmelerden kaynaklanan bir şey değil. Bu bir kaderdir" dedi. Eş-Şaar, özgürleşme sürecinde Suriye'nin bir fırsat ülkesi olduğunu söylediklerinde binlerce yatırımın ülkeye gelmeye başladığını ifade etti.
Olpak: "Son 15 yılı çok ciddi zorluklar içerisinde geçiren Suriye bugün itibarıyla o zorlukları aşmanın gayretiyle güzel bir yere geliyor"
Geçen yıl mart ayında göreve gelen Suriye hükümetinin bütün bir sistemi yeniden dizayn etmesinin çok kolay olmadığına işaret eden DEİK Başkanı Nail Olpak, "Bize düşenler noktasında DEİK ailesi olarak elimizden geleni yapacağımızı ifade etmek istiyorum. Son 15 yılı çok ciddi zorluklar içerisinde geçiren Suriye bugün itibarıyla o zorlukları aşmanın gayretiyle güzel bir yere geliyor. DEİK/Türkiye-Suriye İş Konseyimiz 2000 yılından beri faaliyet gösteriyor. Bundan sonraki süreçte tüm desteğimizle Suriyeli dostlarımızın yanında olmayı sürdüreceğiz. İş dünyası açısından değerlendirdiğimizde ikili ekonomik ilişkilerimizi ve ticaretimizi daha da geliştirmek için özellikle Orta Doğu'daki dönem sebebiyle daha da farklı hale gelen lojistik, kolaylaştırılması gereken alanlardan bir tanesi. Devamında gümrük işlemleri ile birlikte elbette finansman ve para transferi. Özel sektörün yatırımları bakımından da çifte vergilerin önlenmesi ile yatırımların karşılıklı korunması ve teşviki anlaşması da son derece önemli. Kamu yatırımları da altyapı yatırımları bakımından son derece önemli. Bu bağlamda teknik ve teknolojik olarak çözülemeyecek hiçbir problem yok. Türk iş dünyası adına bunu yeterince ispat ettik. Suriye ile dostlarımızla bunu gerçekten beraberce de yaparız. İki temel unsura da orada ihtiyacımız var. Bunlardan birisi hukuki ve diğer mevzuat altyapısının oluşturulması, ikincisi de finansmanının sağlanması. Biz, Türkiye'yi Batı Avrupa ile Çin arasındaki en büyük yatırım, üretim ve teknoloji üssü olarak ifade ediyoruz. 820 milyar doları aşan bir dış ticaretimiz var. Dolayısıyla daha fazla Suriyeli firmayı bu güzel ülkeye yatırıma davet ediyorum" dedi.
Ramadan: "Resmi kurumların şirketlerle beraber ortaya koyduğu büyük bir çaba görüyoruz"
Suriye İş Konseyleri Koordinasyon Konseyi Başkanı Rawad Ramadan ise Türkiye-Suriye İş ve Yatırım Forumu'nun son derece önemli olduğunu vurgulayarak, etkinliğin iki ülke arasındaki iş birliğini destekleyen nitelikte gerçekleşmekte olduğunu kaydetti. Türkiye-Suriye Ekonomi ve Ticaret Orta Komitesi (JETCO) toplantısının süreci destekleyici nitelikte olduğunu dile getiren Ramadan, "Resmi kurumların şirketlerle beraber ortaya koyduğu büyük bir çabayı görüyoruz. Türkiye ve Suriye arasındaki iş birliği büyük fırsatlar taşıyor. Bugün Suriye bir fırsat niteliğindedir. Türkiye de büyük bir tecrübeye sahip." dedi.
Altunkaya: "Gümrük uygulamalarının iyileştirilmesi, bankacılık entegrasyonunun sağlanması ve ortak ekonomik bölgelerin kurulması büyük önem taşıyor"
Türkiye ile Suriye arasındaki ticari ilişkilerin 2025 yılında ivme kazandığını ve önümüzdeki dönem için ciddi bir gelişim potansiyeli olduğunu vurgulayan DEİK/Türkiye-Suriye İş Konseyi Başkanı Mahsum Altunkaya ise, "2025 yılında Türkiye'nin Suriye'ye ihracatı, 2024 yılına göre önemli bir artış göstererek 3,5 milyar dolara kadar yükselirken, aynı dönemde Suriye'den yapılan ithalat yüzde 46 oranında azalarak 235 milyon dolara geriledi. Böylece iki ülke arasındaki toplam ticaret hacmi 2025 itibarıyla 3,7 milyar dolara kadar ulaştı. Biz de Türkiye‑Suriye İş Konseyi olarak, bu doğrultuda, Suriye'deki yatırım fırsatlarını değerlendirmeyi ve yatırımlarımızı artırmayı kendimize bir hedef olarak belirledik. Türkiye ile Suriye arasındaki ticaret gelişme potansiyeli taşırken, Suriye tarafından uygulanan yüksek gümrük vergileri ve artan lojistik maliyetler ihracatçılarımızın rekabet gücünü ciddi şekilde zayıflatmaktadır. Bu sorunların giderilmesi adına gümrük uygulamalarının iyileştirilmesi, bankacılık entegrasyonunun sağlanması ve ortak ekonomik bölgelerin kurulması büyük önem taşıyor" diye konuştu.
Tatari: "Ekonomik ilişkilerimizi yeniden canlandırmak için süreci hızlandırması için çalışacağız"
Sadece ticari ilişkileri geliştirmeyi değil, her iki ülkenin güçlü yönlerine dayanan, karşılıklı fayda sağlayan ve uzun vadeli stratejik bir ortaklık kurmayı hedeflediklerini ifade eden Suriye-Türkiye İş Konseyi Başkanı Hüssam Eddin Tatari ise, "Ortak çabalarımızın ilk somut adımı Türk kardeşlerimizle birlikte geliştirdiğimiz tekstil iş birliği ve entegrasyon planı. Bu kapsamda yıllık 7 milyar dolarlık bir iş hacmi hedefliyoruz. Aynı zamanda Suriye'de 400 bin, Türkiye'de ise 50 bin istihdam öngörüyoruz. Türk ortaklarımızla birlikte diğer sektörler için de aynı çabayı sarfederek, ekonomik ilişkilerimizi yeniden canlandırmak için süreci hızlandıracak hukuki ve yasal altyapının hızlandırılması için çalışacağız" dedi.
Forumun açış konuşmalarının ardından "Sınırdan Pazara: Suriye'de Lojistik Ağların Yeniden Kurulması", "Finansal Akışın Yeniden Tesisi: Suriye'de Bankacılık ve Ödeme Sistemleri" ve "Yeniden İnşa Hamlesi: Suriye'de Müteahhitlik ve Altyapı Projeleri" başlıklarındaki üç panelde ise iki ülke iş dünyası temsilcileri tarafından, Türkiye-Suriye ekseninde ekonomi ve ticaretin geleceğine ilişkin odak sektörler bazlı ana fırsatlar ele alındı.
Forum sponsorları, Altunkaya İnşaat, Özeller Group, Acarsan Holding, Kadooğlu Yağ ve Mahmood Coffee oldu.
UNDP ve T.C. Sanayi Bakanlığı tarafından 30 Temmuz 2019'da gerçekleştirilen etkinlikte, "Suriye Krizi'ne Yanıt olarak Türkiye'de Dayanıklılık Projesi" bağlamında; Gaziantep'teki bölge ekonomisinin rekabet edebilirliği ve Suriye krizi ile doğan iş gücünü absorbe edebilme kapasitesi tartışıldı. Programda Suriyeli ve Türk firmalar arasında ikili görüşmeler de gerçekleştirildi. Toplantı kapsamında farklı sektörlere yönelik ayrı oturumlar yapılarak yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri ele alındı.
Suriye İş Konseyi, 12 Temmuz 2019'da Acarsan Holding, Gaziantep Ticaret Odası ve Gaziantep'te bulunan T.C. Suriye Eski Büyükelçisine ziyaret gerçekleştirdi. Görüşmelerde üzerinde durulan konular; Suriye İş Konseyine üye kazandırılması ve yeni yol haritası oluşturulması oldu.
İNGEV ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi iş birliğiyle "Türkiye'de Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler ve Ev Sahibi Topluluklar için İş Yaratma ve Girişimcilik Fırsatları Projesi" kapsamında 30 Ekim 2018'de "İstanbul'da Yerel Ekonomik Kalkınma Analizi Paydaş Çalıştayı" düzenlendi. Orta Doğu ve Körfez İş Konseyleri Direktörlüğünden Muhammed Ammash'ın katılım sağladığı etkinlikte; İstanbul'daki emek arzına ve talebine odaklanılarak, istihdamı arttırmaya yönelik projelerin nasıl geliştirileceği masaya yatırıldı.
Suriye İş Konseyi, 8 Ağustos 2018'de Suriyeli iş insanları ile İstanbul'da bir toplantı gerçekleştirdi. Programın açılış konuşmasını yapan Suriye İş Konseyi Başkanı Sait Kılıç, toplantının hedefinin Türkiye'de iş yapmak isteyen Suriyeli iş insanlarının karşılaştıkları sorunları dinlemek ve mümkünse bunlar için çözüm önerilerinde bulunmak olduğunu belirtti. DEİK ve İş Konseyi hakkında katılımcıları kısaca bilgilendiren Kılıç, temennisinin Suriye'deki savaşın bir an önce son bulması ve bölgenin istikrara kavuşması olduğunu vurgulayarak, öte yandan savaşa rağmen hayatın devam ettiğini ve buna bağlı olarak İş Konseyinin ikinci amacının mevcut ekonomik ilişkileri geliştirmek olduğunu belirtti. Toplantıya katılan kurum temsilcileri; Ekonomi Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Hasan Aslan Akpınar, Ekonomi Bakanlığı Dış Ticaret Uzman Yrd. Mustafa Oğuzhan Korkmaz, İstanbul Kalkınma Ajansı Invest in Istanbul İş ve Meslek Danışmanı İ. Halil Başaran, İstanbul Kalkınma Ajansı Invest in Istanbul Proje Direktörü M. Onur Partal, İstanbul Kalkınma Ajansı Invest in Istanbul Göç Uzmanı Mustafa Battaloğlu, İşkur İstanbul İl Müdürlüğü Şube Müdürü Aycan Savaş ve Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Uzman Pelin Erdönmez şeklinde sıralandı.
SURİYELİ İŞ İNSANLARININ TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKILARI KONULU TOPLANTI, 4 EKİM 2017, İSTANBUL
ABD Başkonsolosluğu'nun 4 Ekim 2017 tarihinde düzenlediği "Suriyeli Girişimcilerin Türkiye Ekonomisine Katkıları" konulu toplantıya DEİK'i temsilen Orta doğu ve Körfez Bölgesi Koordinatörü Suzan Cailliau katıldı.
Toplantının açılış konuşmasını Istanbul'un ABD Başkonsolosu Jennifer Davis yaptıktan sonra, ABD merkezli araştırma kuruluşu "Building Markets " temsilcisi tarafından bir sunum gerçekleştirildi.
Sunumda Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin 1.8 milyonunun çalışma çağında olduğu, 2011 yılından bugüne kadar Suriyeli girişimciler tarafından Türkiye'de 6033 firma kurulduğu bunun da 334 milyon dolarlık yatırıma tekabül ettiği belirtildi. Söz konusu firmaların %74'ünün 10 kişiden az istihdam ettiği, %24'ünün 10 ila 50 kişi arasında istihdam yarattığı, %2'sinin ise 50 ila 250 kişi arasında istihdam yarattığı ifade edildi.
Söz konusu şirketlerin %39'unun toptan ve perakende sektöründe faaliyet gösterdiği, %19'unun imalat ve %10'unun hizmetler sektöründe faaliyet gösterdiği belirtildi. Türkiye'de yaşayan Suriyeli girişimcilerin %67'sinin üniversite mezunu olduğu da vurgulandı. Suriye sermayeli şirketlerde ortalama 9.4 kişi istihdam edildiği de belirtildi. Diğer yandan, Suriyeli girişimcilerin %40'ının dilin en büyük engeli teşkil ettiğini belirttikleri açıklanmıştır. Suriyeli girişimcilerin %71'inin daha önce Suriye'de iş sahibi oldukları da ifade edilmiştir. Türkiye'deki Suriye sermayeli firmaların %11'inin kadın girişimcilere ait olduğu da belirtilmiştir.
Gaziantep merkezli Suriye Ekonomi Forumu Başkanı Rami Sharrak, toplantıda Suriyeli girişimcilerin başarı hikayelerini dinleyeceğimizi belirtti ve sırasıyla Mucahid Akil, Samir Hijazi ve Imad Shanan'ı takdim etti. Söz konusu iş insanları sırasıyla, iç mimarlık, helal gıda, internet hizmeti ve zeytinyağı sabunu üretiminde Türkiye'de yakaladıkları başarıları anlattılar. Karşılaştıkları en büyük sorunun kanunları anlamak olduğunu, bunun dışında büyük bir zorlukla karşılaşmadıklarını anlattılar. İhracat yapmaya başladıklarını da ifade ettiler. 500 bin çalışan Suriyeliden sadece %26'sının çalışma iznine sahip olduğu da belirtildi.
SURİYELİ İŞ İNSANLARININ YATIRIM SÜRECİNDE KARŞILAŞTIĞI SORUNLAR VE ŞANLIURFA'NIN SURİYELİ YATIRIMCILARA SUNDUĞU FIRSATLAR, 25 ŞUBAT 2017, ŞANLIURFA
Şanlıurfa Belediyesi, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası, ILO Türkiye Temsilciliği, Suriye Dostluk Derneği, Anadolu Aslanları İşadamları Derneği(ASKON) Şanlıurfa Şube Başkanlığı ve Karacadağ Kalkınma Ajansı Genel Sekreterliği tarafından düzenlenen Suriyeli İş İnsanlarının Yatırım Sürecinde Karşılaştığı Sorunlar ve Şanlıurfa'nın Suriyeli Yatırımcılara Sunduğu Fırsatlar konulu toplantısı 25 Şubat 2017 tarihinde Şanlıurfa'da gerçekleştirildi.
DEİK'i temsilen Bölge Koordinatörü Suzan Cailliau katıldığı Toplantıda, ASKON Urfa Başkanı Orhan Şahin, Suriye Dostluk Derneği Başkanı Kadriye Esra Aygün, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası Başkan Yardımcısı Mehmet Reşat Karadeniz, Şanlıurfa Belediye Başkan Vekili Sait Kaya, Şanlıurfa Valisi Güngör Azim Tuna açılış konuşmalarını gerçekleştirdi.
Konuşmalarda, Şanlıurfa şehrinde 600 bin Suriyeli yaşadığı, Türkiye'de yaşayan 4 milyon Suriyeli'nin iç tüketime katkısı olduğu, Suriyelilerin Türkiye'de 50 bin işletme kurdukları ve istihdama katkı sağladıkları dile getirildi. Suriyeli vatandaşların Türkiye'de 5 yıl ikamet etmeleri halinde vatandaşlık hakkı almalarının ise, doğal bir süreç olduğu bunda yadırganacak bir husus olmadığı belirtildi. Şanlıurfa'nın cazibe merkezleri programına dahil edildiği, yatırımcılara önemli avantajlar sağladığı ve Suriyeli yatırımcıların Şanlıurfa'ya yatırım yapmalarının beklendiği ifade edildi. Geçtiğimiz ay, Suriyeli bir yatırımcının 100 milyon dolarlık gübre üretimi yatırımı için işlemleri tamamladığı belirtildi.
Toplantıya katılan Suriyeli iş insanları ise, bazı sorunlarını dile getirdiler. Buna göre; Suriyelilerin diploma denklikleri, mülk edinememeleri, bankalarda hesap açılamaması, çalışma izinlerinde karşılaşılan sorunlar dile getirildi. Özellikle mesleki eğitimin ihtiyacına vurgu yapıldı. Buna göre; İŞKUR'un ihtiyaç duyduğu mesleklere yönelik mesleki eğitim verilebileceği ve Suriyelilerin söz konusu mesleklere yönlendirilebileceği dile getirildi.
Suriye vatandaşlarının Türkiye'de daha iyi bir entegrasyon için ulusal bir stratejinin geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
ISPAT Temsilcisi Mustafa Göksu, İçişleri bakanlığı'na bağlı göç idaresinde yatırımcılar için ayrı bir daire kurulacağını belirtti. Suriyeli çocukların çalıştırılmasının yine önemli bir sorun olduğu dile getirildi. Suriyeli iş insanları Türkiye'deki Kanunları da iyi tanımadıklarını belirttiler.
